Dự Hội thảo có ông Nguyễn Văn Biếu – Tiến sĩ Nông nghiệp, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao Tiến bộ Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp; ông Bùi Khánh Dũng – Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc Công ty cổ phần Musa Pacta.
Về phía xã Đồng Yên có đồng chí Phạm Hồng Thanh – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã; đồng chí Phạm Văn Minh – Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã; cùng các đồng chí lãnh đạo Thường trực HĐND, UBND xã, Hội Nông dân, Phòng Kinh tế; đại diện lãnh đạo UBND các xã Bằng Lang, Xuân Giang, Tiên Yên, Vĩnh Tuy; lãnh đạo Trạm Bảo vệ thực vật khu vực V; đại diện Hợp tác xã Sợi chuối Hùng An; các hợp tác xã nông nghiệp, các đồng chí Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn và các hộ dân trồng chuối trên địa bàn xã Đồng Yên.
Phát biểu khai mạc Hội thảo, đồng chí Phạm Văn Minh – Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã nhấn mạnh vai trò, tiềm năng của cây chuối trong phát triển kinh tế nông nghiệp tại địa phương. Hội thảo là dịp để các cơ quan chuyên môn, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, tìm kiếm giải pháp thúc đẩy sản xuất, tiêu thụ và chế biến các sản phẩm từ cây chuối theo hướng hiệu quả, bền vững.
Theo báo cáo đề dẫn tại Hội thảo, xã Đồng Yên có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển cây chuối theo hướng sản xuất hàng hóa. Trên địa bàn xã có quỹ đất bãi bồi, đất đồi thấp và đất nông nghiệp có tầng canh tác dày, khả năng giữ ẩm tốt, phù hợp với yêu cầu sinh trưởng và phát triển của cây chuối. Điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm, lượng mưa tương đối ổn định và nguồn nước cơ bản đáp ứng nhu cầu sản xuất là những lợi thế quan trọng để hình thành và phát triển vùng nguyên liệu chuối tập trung.
Bên cạnh lợi thế về điều kiện tự nhiên, người dân Đồng Yên có truyền thống sản xuất nông nghiệp và nhiều hộ đã có kinh nghiệm trồng, chăm sóc, thu hoạch chuối. Những năm gần đây, nhận thức của người dân về phát triển cây ăn quả hàng hóa từng bước được nâng lên; nhiều hộ đã mạnh dạn chuyển đổi diện tích đất trồng cây hiệu quả thấp sang trồng chuối, góp phần đa dạng hóa cơ cấu cây trồng và nâng cao thu nhập.
Đặc biệt, việc một số doanh nghiệp và hợp tác xã quan tâm khảo sát, đầu tư phát triển vùng nguyên liệu, chế biến sợi chuối và các sản phẩm từ cây chuối đã mở ra hướng đi mới cho địa phương. Đây là tiền đề quan trọng để Đồng Yên từng bước xây dựng vùng nguyên liệu chuối tập trung, gắn sản xuất với chế biến, tiêu thụ và phát triển kinh tế tuần hoàn.
Sản xuất chuối từng bước hình thành vùng nguyên liệu
Đến nay, tổng diện tích trồng chuối trên địa bàn xã đạt 70,5 ha, trong đó khoảng 15 ha đã cho thu hoạch, năng suất bình quân đạt 35–40 tấn/ha, sản lượng ước đạt khoảng 525–600 tấn/năm. Mặc dù diện tích đang cho thu hoạch mới chiếm khoảng 21,3% tổng diện tích trồng, nhưng kết quả bước đầu cho thấy cây chuối sinh trưởng tốt, phù hợp với điều kiện sản xuất của địa phương và có khả năng mang lại hiệu quả kinh tế cho người dân.
Tại Hội thảo, đồng chí Vũ Đình Trọng – Phó Trưởng phòng Kinh tế xã đã báo cáo thực trạng và tiềm năng phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn từ cây chuối. Báo cáo tập trung làm rõ những kết quả đạt được, những khó khăn, hạn chế trong sản xuất chuối, đồng thời đề xuất các định hướng nhằm phát triển vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật và từng bước hình thành chuỗi giá trị ngành hàng chuối.
Trong phát triển liên kết chuỗi giá trị, xã Đồng Yên đã bước đầu hình thành 28,3 ha chuối liên kết với doanh nghiệp theo định hướng xây dựng vùng nguyên liệu tập trung. Các hộ tham gia liên kết được hướng dẫn về lựa chọn giống, quy trình kỹ thuật, mật độ trồng, chăm sóc và quản lý sâu bệnh, qua đó từng bước chuyển từ phương thức sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo yêu cầu của thị trường.
Tuy nhiên, diện tích liên kết hiện mới chiếm khoảng 40,1% tổng diện tích trồng chuối; vẫn còn khoảng 32 ha do người dân tự phát triển, chưa tham gia liên kết tiêu thụ. Quy mô vùng nguyên liệu được tổ chức còn nhỏ, sản xuất tại một số khu vực còn phân tán, chất lượng chưa đồng đều. Đây vừa là khó khăn, nhưng đồng thời cũng là dư địa lớn để xã Đồng Yên tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu, tăng cường liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp trong thời gian tới.
Một trong những khó khăn hiện nay là nguồn cung giống chuối chất lượng cao trên địa bàn còn hạn chế. Xã chưa có cơ sở sản xuất hoặc phân phối giống chuối đạt tiêu chuẩn; người dân gặp khó khăn trong việc tiếp cận giống nuôi cấy mô hoặc giống được kiểm định chất lượng. Bên cạnh đó, quy trình kỹ thuật sản xuất trên diện tích tự phát chưa thống nhất, việc ứng dụng khoa học kỹ thuật chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến năng suất, mẫu mã và chất lượng sản phẩm.
Phần lớn diện tích sản xuất hiện chưa được cấp mã số vùng trồng, chưa áp dụng đồng bộ hệ thống truy xuất nguồn gốc và chưa đạt các tiêu chuẩn sản xuất an toàn theo yêu cầu của các thị trường tiêu thụ lớn. Khâu sơ chế, bảo quản, chế biến và xây dựng thương hiệu còn hạn chế, trong khi sản phẩm chủ yếu vẫn tiêu thụ dưới dạng quả tươi nên giá trị gia tăng chưa cao.
Hướng tới khai thác toàn diện giá trị cây chuối theo mô hình kinh tế tuần hoàn
Một trong những nội dung quan trọng được Hội thảo quan tâm là phát triển kinh tế tuần hoàn từ cây chuối. Theo đó, cây chuối không chỉ cung cấp sản phẩm quả mà còn là nguồn nguyên liệu có thể khai thác toàn diện. Các bộ phận như thân, bẹ, lá, hoa và phụ phẩm sau thu hoạch đều có khả năng được sử dụng để tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng.
Trên địa bàn xã, bước đầu đã có sự quan tâm của doanh nghiệp và hợp tác xã đối với việc thu mua thân chuối để sản xuất sợi chuối và các sản phẩm thân thiện với môi trường. Đây là hướng đi mới, phù hợp với xu thế phát triển nông nghiệp xanh, góp phần nâng cao giá trị sử dụng của cây chuối, giảm lượng phụ phẩm bị bỏ đi sau thu hoạch và mở ra cơ hội tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân.
Tuy nhiên, phát triển kinh tế tuần hoàn từ cây chuối trên địa bàn xã hiện vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu. Giá trị kinh tế của cây chuối chủ yếu vẫn dựa vào quả tươi; thân, bẹ, lá và các phụ phẩm khác chưa được thu gom, khai thác thường xuyên. Sau mỗi vụ thu hoạch, phần lớn thân chuối được chặt bỏ, để phân hủy tự nhiên hoặc xử lý tại ruộng, gây lãng phí nguồn nguyên liệu có giá trị.
Nguyên nhân chủ yếu là chưa hình thành hệ thống thu gom phụ phẩm, chưa có cơ sở sơ chế ban đầu và chưa có quy trình tổ chức thu mua ổn định giữa doanh nghiệp với người dân. Bên cạnh đó, sản lượng chuối cho thu hoạch còn thấp, diện tích liên kết chưa bước vào thời kỳ kinh doanh nên chưa tạo được nguồn nguyên liệu đủ lớn để doanh nghiệp đầu tư dây chuyền chế biến và hình thành chuỗi sản xuất khép kín.
Theo đánh giá tại Hội thảo, khi diện tích 28,3 ha chuối liên kết bước vào thời kỳ thu hoạch và vùng nguyên liệu tiếp tục được mở rộng, Đồng Yên có nhiều cơ hội để phát triển các sản phẩm như sợi chuối, phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi, vật liệu sinh học và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Qua đó, từng bước khai thác toàn diện giá trị của cây chuối, nâng cao giá trị gia tăng, giảm phát sinh chất thải và thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh, bền vững.
Chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp và hợp tác xã
Trong chương trình Hội thảo, ông Nguyễn Văn Biếu – Tiến sĩ Nông nghiệp, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao Tiến bộ Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp đã trình bày tham luận với chủ đề “Phát triển kinh tế chuối bền vững tại Đồng Yên – Hướng đi mới cho nông dân và đối tác”.
Tham luận cung cấp nhiều thông tin, kiến thức và giải pháp thiết thực về phát triển sản xuất chuối theo hướng bền vững, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế; đồng thời gợi mở những hướng đi phù hợp để phát huy tiềm năng, lợi thế của địa phương.
Tiếp đó, ông Bùi Khánh Dũng – Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc Công ty cổ phần Musa Pacta trình bày tham luận “Liên kết chuỗi giá trị cây chuối – Nền tảng bền vững cho nông dân và đối tác”. Nội dung tham luận tập trung phân tích vai trò của liên kết giữa người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và các đơn vị trong chuỗi sản xuất – chế biến – tiêu thụ; qua đó góp phần ổn định đầu ra, nâng cao giá trị sản phẩm và xây dựng nền tảng phát triển ngành hàng chuối bền vững.
Các tham luận tại Hội thảo đã mang đến nhiều góc nhìn thực tiễn, góp phần làm rõ những yêu cầu đặt ra trong quá trình chuyển từ phát triển cây chuối sang phát triển ngành hàng chuối, lấy thị trường làm định hướng, doanh nghiệp làm hạt nhân liên kết, hợp tác xã làm cầu nối tổ chức sản xuất và người dân là chủ thể.
Đối thoại trực tiếp, tháo gỡ khó khăn cho người trồng chuối
Một trong những nội dung được các đại biểu và người dân quan tâm là phiên đối thoại, hỏi – đáp trực tiếp giữa người dân với các chuyên gia, doanh nghiệp và cơ quan chuyên môn.
Các ý kiến trao đổi tập trung vào những vấn đề thiết thực trong quá trình sản xuất như kỹ thuật trồng và chăm sóc chuối, lựa chọn giống, chi phí đầu tư, tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm, cơ chế liên kết, hợp đồng bao tiêu, giá thu mua, thị trường tiêu thụ, quản lý rủi ro và các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất.
Thông qua phiên đối thoại, những khó khăn, vướng mắc và kiến nghị của người dân đã được các chuyên gia, doanh nghiệp và cơ quan chuyên môn trao đổi, giải đáp và định hướng. Đây là cơ hội để tăng cường kết nối giữa người sản xuất với doanh nghiệp, hợp tác xã và các đơn vị liên quan, từng bước xây dựng mối liên kết ổn định, lâu dài trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm chuối.
Từng bước xây dựng vùng nguyên liệu chuối tập trung, phát triển ngành hàng theo hướng xanh và bền vững
Từ những tiềm năng, lợi thế và thực trạng phát triển cây chuối, xã Đồng Yên xác định phát triển cây chuối là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng xanh, bền vững.
Định hướng phát triển của xã là chuyển mạnh từ sản xuất cây chuối sang phát triển ngành hàng chuối, lấy thị trường làm định hướng, doanh nghiệp làm hạt nhân liên kết, hợp tác xã làm cầu nối tổ chức sản xuất, người dân là chủ thể và chính quyền địa phương giữ vai trò kiến tạo, hỗ trợ và đồng hành.
Trong thời gian tới, xã Đồng Yên tập trung xây dựng vùng nguyên liệu chuối tập trung, tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn chất lượng, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số; đồng thời đẩy mạnh liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm theo chuỗi giá trị. Cùng với đó, địa phương sẽ từng bước khai thác hiệu quả toàn bộ giá trị của cây chuối theo mô hình kinh tế tuần hoàn, nhằm nâng cao giá trị gia tăng, giảm phát sinh chất thải, bảo vệ môi trường và tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân.
Mục tiêu giai đoạn 2026–2030 là từng bước xây dựng Đồng Yên trở thành vùng nguyên liệu chuối tập trung của khu vực; hình thành chuỗi liên kết ổn định giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp; phát triển các sản phẩm chế biến từ quả và phụ phẩm cây chuối, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp xanh và bền vững.
Tạo nền tảng phát triển ngành hàng chuối theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững
Hội thảo thống nhất nhận thức rằng, cây chuối không chỉ là cây trồng có tiềm năng mang lại giá trị kinh tế mà còn là nguồn tài nguyên có thể được khai thác toàn diện theo hướng kinh tế tuần hoàn. Khi được tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, gắn với chế biến sâu, ứng dụng khoa học công nghệ và tận dụng phụ phẩm, nhiều bộ phận của cây chuối đều có thể trở thành sản phẩm hữu ích, góp phần nâng cao giá trị gia tăng và giảm thiểu chất thải nông nghiệp.
Những kết quả đạt được tại Hội thảo là cơ sở quan trọng để các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã, nhà khoa học và người dân tiếp tục tăng cường liên kết, hình thành vùng nguyên liệu tập trung, đẩy mạnh chế biến, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ và từng bước xây dựng hệ sinh thái kinh tế từ cây chuối theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.
Với tiềm năng, lợi thế sẵn có cùng sự đồng hành của các cấp, các ngành, các nhà khoa học, cộng đồng doanh nghiệp, hợp tác xã và sự chủ động đổi mới tư duy sản xuất của người dân, xã Đồng Yên kỳ vọng cây chuối sẽ ngày càng phát huy hiệu quả, trở thành một trong những ngành hàng nông nghiệp có giá trị, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của địa phương./.
